Mexico mới đây đã ban hành kết luận cuối cùng trong vụ điều tra chống bán phá giá đối với thép cuộn cán nóng (HRC) có xuất xứ từ Trung Quốc và Việt Nam.
Theo quyết định đăng trên Công báo Liên bang Mexico (DOF) ngày 3/9, Hòa Phát Dung Quất chịu mức thuế 285,5 USD/tấn, trong khi Formosa Hà Tĩnh chịu mức 271,9 USD/tấn.
Theo Chứng khoán VietinBank (VBSE), trong ngắn hạn, thông tin này có thể tạo tác động tiêu cực về mặt tâm lý đối với nhóm cổ phiếu thép, nhưng ảnh hưởng thực chất đến hoạt động tài chính của các doanh nghiệp Việt Nam là không đáng kể do quy mô xuất khẩu HRC sang Mexico rất nhỏ.
Cụ thể, VBSE cho rằng nhà đầu tư cá nhân thường có xu hướng phản ứng nhanh với những thông tin liên quan đến thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại. Do đó, việc Mexico chính thức áp thuế chống bán phá giá có thể tạo áp lực bán trong ngắn hạn đối với các cổ phiếu thép như HPG, NKG hay HSG.
Tuy nhiên, tác động lên kết quả kinh doanh được đánh giá là khá hạn chế. Với mức thuế 285,5 USD/tấn, trong khi giá HRC thế giới dao động khoảng 530-600 USD/tấn, thuế chống bán phá giá tương đương khoảng 48-54% giá bán. Theo VBSE, mức thuế này gần như triệt tiêu lợi thế cạnh tranh của HRC Việt Nam tại Mexico, đồng nghĩa Hòa Phát khó có thể duy trì xuất khẩu HRC sang thị trường này ở quy mô có ý nghĩa thương mại.
Dù vậy, Mexico hiện không phải thị trường xuất khẩu trọng yếu của thép Việt Nam. VBSE dẫn số liệu cho thấy tổng kim ngạch xuất khẩu thép của Việt Nam sang Mexico trong năm 2024 chỉ đạt khoảng 1,26 triệu USD, tương đương khoảng 32 tỷ đồng. Con số này chỉ chiếm chưa đến 0,023% doanh thu 140.500 tỷ đồng của Hòa Phát trong cùng năm.
Vì vậy, xét trên quy mô doanh nghiệp, VBSE cho rằng ảnh hưởng tài chính trực tiếp từ quyết định của Mexico gần như bằng 0. Mexico cũng không nằm trong nhóm 10 thị trường xuất khẩu thép lớn nhất của Việt Nam, qua đó hạn chế đáng kể mức độ ảnh hưởng của biện pháp phòng vệ thương mại này đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thép trong nước.
Một yếu tố khác giúp giảm bớt rủi ro trong ngắn hạn là thị trường đã có thời gian tương đối dài để phản ánh thông tin. Vụ điều tra được Mexico khởi xướng từ tháng 3/2025, trong khi kết luận cuối cùng được ban hành vào đầu tháng 9/2026.
Theo VBSE, khoảng 18 tháng kể từ khi vụ việc được công khai có thể đã giúp thị trường từng bước tiêu hóa rủi ro, do đó phần lớn tác động tiêu cực có khả năng đã được phản ánh vào giá cổ phiếu trước khi kết luận chính thức được công bố.
Rủi ro lớn hơn nằm ở hiệu ứng domino
Nếu trong ngắn hạn, tác động chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý, VBSE cho rằng rủi ro đáng lưu ý hơn đối với ngành thép trong trung hạn, giai đoạn 2027-2028, lại đến từ khả năng xuất hiện hiệu ứng domino trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại.
Theo đánh giá của VBSE, quyết định của Mexico có thể trở thành tiền lệ để các quốc gia khác xem xét các biện pháp tương tự đối với HRC Việt Nam. Đây mới là rủi ro mang tính hệ thống, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với HRC Việt Nam đang gia tăng tại nhiều thị trường.
Rủi ro này càng đáng chú ý khi sản lượng HRC của Việt Nam dự kiến tăng mạnh trong những năm tới. Theo VBSE, khi Dung Quất 2 đưa thêm khoảng 3-4 triệu tấn HRC mỗi năm ra thị trường từ năm 2027, áp lực tìm kiếm đầu ra sẽ lớn hơn. Nếu các thị trường xuất khẩu quan trọng tại ASEAN, Nam Á hay Trung Đông đồng loạt gia tăng rào cản thương mại, ngành thép Việt Nam có thể đối mặt với sức ép lớn hơn nhiều so với tác động riêng lẻ từ thị trường Mexico.
Trong kịch bản đó, Hòa Phát và các nhà sản xuất HRC trong nước sẽ phải đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Điều này có thể kéo theo chi phí thương mại và logistics gia tăng, trong khi một số thị trường mới như châu Phi hay Đông Âu có thể có biên lợi nhuận thấp hơn hoặc tiềm ẩn rủi ro thanh toán cao hơn.
Tuy nhiên, VBSE cho rằng thị trường nội địa vẫn là yếu tố cân bằng quan trọng đối với ngành thép. Nhu cầu HRC trong nước hiện chưa được đáp ứng đầy đủ, trong khi chiến lược của Hòa Phát là duy trì tỷ trọng xuất khẩu dưới 20% tổng sản lượng và ưu tiên thị trường nội địa.
Đặc biệt, phần lớn sản lượng HRC bổ sung từ Dung Quất 2 được kỳ vọng phục vụ chuỗi công nghiệp chế biến trong nước như ô tô, điện tử và kết cấu thép. Bên cạnh đó, việc Việt Nam áp thuế chống bán phá giá 27,83% đối với HRC Trung Quốc cũng góp phần bảo vệ thị phần trong nước của các nhà sản xuất nội địa như Hòa Phát.
VBSE đánh giá những yếu tố này có thể tạo ra một “bộ đệm” nhất định cho doanh nghiệp trước rủi ro từ thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, tiến độ kinh doanh năm 2026 cũng đang tạo dư địa an toàn cho Hòa Phát. Trong nửa đầu năm, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 70% kế hoạch lợi nhuận với lợi nhuận sau thuế đạt 15.480 tỷ đồng. Do đó, mục tiêu doanh thu 210.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 22.000 tỷ đồng trong năm 2026 được VBSE đánh giá gần như không bị đe dọa bởi riêng sự kiện Mexico.
Sức ép phòng vệ thương mại có thể thúc đẩy Hòa Phát lên chuỗi giá trị cao hơn
Ở góc nhìn dài hạn, từ sau năm 2029, VBSE nhìn nhận làn sóng phòng vệ thương mại trên toàn cầu không hoàn toàn mang ý nghĩa tiêu cực đối với ngành thép Việt Nam. Ngược lại, áp lực từ các vụ điều tra chống bán phá giá có thể trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.
Theo VBSE, HRC cơ bản là sản phẩm có tính đồng nhất cao, do đó dễ trở thành đối tượng của các vụ điều tra bán phá giá khi cạnh tranh về giá diễn ra gay gắt. Sức ép từ các biện pháp phòng vệ thương mại có thể thúc đẩy ngành thép Việt Nam chuyển từ HRC cơ bản sang các sản phẩm thép chế biến sâu như thép đường sắt, thép ô tô hay thép kết cấu đặc biệt. Đây là những sản phẩm có giá trị gia tăng và biên lợi nhuận cao hơn, đồng thời ít chịu áp lực từ các vụ điều tra chống bán phá giá hơn.
Với Hòa Phát, VBSE đánh giá định hướng đầu tư vào các dòng thép chất lượng cao tại Dung Quất 2 phù hợp với xu hướng này. Dự án thép đường ray và thép đặc biệt dự kiến đi vào hoạt động từ quý II/2027, qua đó giúp doanh nghiệp từng bước giảm sự phụ thuộc vào HRC cơ bản và mở rộng sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Ở chiều ngược lại, nhu cầu thép trong nước được kỳ vọng vẫn còn dư địa tăng trưởng lớn trong dài hạn. Mục tiêu tăng trưởng GDP 8-10%/năm, cùng kế hoạch duy trì đầu tư công ở mức cao trong giai đoạn 2026-2028 và sự phục hồi của thị trường bất động sản được kỳ vọng tiếp tục tạo nhu cầu đối với thép.
Với thị phần thép xây dựng khoảng 36%, Hòa Phát được đánh giá là một trong những doanh nghiệp hưởng lợi lớn từ xu hướng này. Đồng thời, mô hình sản xuất tích hợp dọc từ quặng sắt, than cốc đến thép thô và thép thành phẩm tiếp tục tạo lợi thế về chi phí cho doanh nghiệp.
VBSE cũng lưu ý Hòa Phát có hơn 70% nguyên liệu đầu vào phải nhập khẩu, do đó doanh nghiệp có thể hưởng lợi khi giá nguyên liệu thép trên thị trường quốc tế giảm trong các chu kỳ suy yếu.